बालुवाटार बैठक : दलसँग जेनजीको मन माझामाझ, कसले के भने ?

इटहरी । भदौ २३ र २४ गते भएको जेनजी आन्दोलनको डेठ महिना बितेपछि पहिलो पटक राजनीतिक दल र जेनजी प्रतिनिधिबीच छलफल भयो । प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीको पहलमा सरकार, राजनीतिक दल र जेनजी प्रतिनिधिबीच बुधबार बालुवाटारमा छलफल भएको हो ।

छलफलले लामो समयदेखि दूरी बनाएका दल र जेनजीबीच मन माझामाझ भएको छ भने निर्वाचनको वातावरण बनेको सरकारको बुझाई छ ।

बैठकमा नेकपा (एमाले) बाहेक सबै दल चुनावमा जान तयार भएको सन्देश दिएका थिए । उनीहरूमा चुनावप्रति संशय देखिन्छ । जेनजी प्रतिनिधिहरू समेत चुनावका लागि तयार देखिएका छन् । यद्यपी उनीहरूका एजेन्डा फरक छन् ।

नेपाली कांग्रेसले संसद विघटन असंवैधानिक भएको स्पष्ट पारेको छ तर, चुनावका लागि तयार रहेको जनाएको छ । माओवादी र रास्वपा चुनावमै केन्द्रित हुन चाहेको बताएका छन् ।

राजावादी पार्टी राप्रपाले भने पूर्वराजा, दल र जेनजी प्रतिनिधिबीच त्रिपक्षीय सहमतिमा जोड दिएको छ ।

कसले के भने ?
करिब ५ घण्टा चलेको बैठकमा सबै दलका प्रतिनिधि र जेनजीका तर्फबाट १६ जनाले धारणा राखेका थिए। त्यस क्रममा मिराज ढुंगानाबाहेक सबै जेनजी प्रतिनिधि चुनावकै पक्षमा देखिए।

छलफलमा जेनजी प्रतिनिधि बनेर मोनिका निरौला, रक्षा बम, पुरुषोत्तम यादव, सामना लावती, खेमराज साउँद, उपार्जुन चाम्लिङ, भोजविक्रम थापा, मिराज ढुंगाना, विवेक दाहाल, जेम्स कार्की, अभिशेष श्रेष्ठ, रेहनराज डंगोल, अमित खनाल, रिजन रानामगर र सागर ढकाल पुगेका थिए । उनीहरूले पालैपालो आफ्ना कुरा राखे ।

अभिशेष श्रेष्ठ, रक्षा बम र जेम्स कार्कीले आफूहरूको आन्दोलनको मुख्य माग सुशासन भएकोले सरकारले भ्रष्टाचारविरुद्धको कारबाही समेत अगाडि बढाउनुपर्ने आग्रह गरे ।

मिराज ढुंगानाले आफ्ना सात बुँदे माग रहेको स्पष्ट पार्दै ति माग पूरा नभए चुनावमा जान नसकिने बताए । प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी प्रमुख, विदेशमा रहेकालाई मताधिकार, सरकारको स्थायीत्व, प्रदेश सभा भंग, जेनजी आन्दोलनलाई राजनीतिक जनआन्दोलन घोषित हुनुपर्ने, सहीद र घाइतेको सही व्यवस्थापन गर्नुपर्ने तथा २३ र २४ भदौको घटनाको निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्ने उनको भनाई थियो ।

मिराजले चुनाव हुन नसक्ने बताएपछि जेनजी प्रतिनिधिहरूले नै त्यसको प्रतिवाद गरेका थिए । मिरजपछि बोलेका उपार्जुन चाम्लिङले भने, ‘केही साथीहरूले चुनावमा जान सकिँदैन भन्नुभयो, त्यो हाम्रो साझा कुरा होइन । हामी भन्छौं– चुनाव, चुनाव, चुनाव ।’

त्रिपक्षीय बैठकमा त्यसपछि दलका नेता बोलेका थिए।

नेपाली कांग्रेसका प्रवक्ता प्रकाशशरण महतले आफ्नो पार्टी चुनावमा जान तयार रहेको बताए।

‘कांग्रेस संसद् पुनर्स्थापना हुनैपर्छ भनेर अडिग रहेन,’ जसपा नेपालका नेता प्रकाश अधिकारीले सुनाए, ‘भएको परिवर्तनलाई कसरी कानुनी रूपमा मिलाउनेरु के(केमा सहमतिमा गर्ने हो, त्यो पनि गरौँ भन्ने कांग्रेसको प्रस्ताव थियो।’

बैठकमा माओवादीका नेता नारायणकाजी श्रेष्ठले जेनजीले उठाएको माग सम्बोधन गर्ने दिशामा अघि बढे मात्र नेपाली समाज अग्रगमनको दिशातर्फ जाने तर्क गरे।

‘अहिले चुनाव गर्नुपर्छ, सबै पार्टी चुनावमै जानुपर्छ,’ उनले भने, ‘सरकारले प्रतिबद्धता देखाउनुपर्‍यो। सबै पार्टी र जेनजीले सहमति गर्नुपर्‍यो। सरकारले भयरहित निष्पष्क्ष चुनाव गर्ने ग्यारेन्टी गर्नुपर्‍यो। जेलबाट भागेका कैदी फिर्ता ल्याएँ भन्न सक्नुपर्‍यो। लुटिएका हतियार फिर्ता गरेँ भन्नुपर्‍यो, प्रहरीको मनोवल उठाउनुपर्‍यो, सबै काम गरिदिनुपर्‍यो यसो भएपछि चुनाव हुन्छ, गर्न सकिन्छ। चुनाव भएन भने देश ठूलो संकटमा जान्छ। अहिले कसैले यताउता कुरा नगरौँ, चुनाव गराउन यो सरकारलाई सफल पारौँ।’

एमालेका नेता महेश बर्तौलाले कार्की नेतृत्वको सरकार चुनाव गराउन सक्षम नभएको दाबी गरे।

‘अहिलेको समस्याको समाधान यो सरकारले गर्न सक्तैन। सरकारको मेन्यूमा निर्वाचन भन्ने नै छैन। त्यसकारण सरकारले निर्वाचन गर्दैन,’ उनले भने, ‘फागुन २१ पछि मुलुक भयानक संकटको दिशातर्फ जानसक्ने खतरा सरकारकै क्रियाकलाप र व्यवहारबाट प्रस्टै देखिन्छ। हामीले अहिलेको समग्र राजनीतिक समस्याको हल राजनीतिक अन्तर(विरोधको समाधान र अहिले सतहमा देखिएका कैयौँ विषयहरूको दीर्घकालीन समाधान गर्ने एउटै आधार भनेको विघटित प्रतिनिधि सभाको पुनर्स्थापना हो।’
तर, चुनावबाट एमाले नभाग्ने पनि उनले बताए।

रास्वपाकी नेता निशा डाँगीले चुनाव गराउनुपर्ने धारणा राखेको बताइन्। तर, चुनावभन्दा अगाडि एउटा सहमति गर्न आवश्यक रहेको कुरा उनले उठाइन्।

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) ले राजा, राजनीतिक दल र जेनजीकाबीच नवीन समझदारी गरेर मात्र निर्वाचनमा जानुपर्ने अडान राखेको छ।

राप्रपाका तर्फबाट बैठकमा सहभागी प्रचार विभाग प्रमुख मोहनकुमार श्रेष्ठले ७ बुँदे धारणा राखे।

‘यही संविधान र प्रणालीबाट जेनजी पुस्ताले खोजेको परिवर्तन सम्भव नहुने भएकाले राजा, राजनीतिक दल र जेनजीका बीच नवीन समझदारी गरेर मात्र निर्वाचनमा जानुपर्ने हाम्रो प्रस्ताव छ’ उनले भने, ‘जेनजी विद्रोहमा उठेका राजनीतिक मुद्दाहरू, संविधान संशोधन र सुशासनसँग सम्बन्धित विषयहरूलाई सम्बोधन गरेर मात्र निर्वाचनमा जानुपर्छ।’

जनता समाजवादी पार्टी (जसपा), नेपालले पनि चुनावमै जानुपर्ने मत राखेको नेता प्रकाश अधिकारीले जानकारी दिए।

सबैका कुरा सुनेपछि प्रधानमन्त्री कार्कीले निर्धारित मितिमै चुनाव गराउन सरकार तयार रहेको अडान प्रस्तुत गर्दै निर्धक्कसँग तयारीमा लाग्न राजनीतिक दल र जेनजी प्रतिनिधिलाई आग्रह गरिन्।

‘सरकार चुनाव गराउन लागिपरेका छौँ, यसमा सबै सहभागी बनौँ, त्यसका लागि केन्द्रीत बनौँ, शान्ति सुरक्षाको व्यवस्था पनि गरिन्छ,’ कार्कीले प्रतिबद्धता जनाउँदै भनिन्, ‘बाहिर पुगेको हतियार ल्याइसक्छौँ, कैदीहरू सबै समात्छौँ, फरार कैदी समात्ने प्रक्रिया सुरु भएको छ, कति समातिएका छन्, बाँकी समात्छौँ।’

प्रधानमन्त्री कार्कीले आफू लडाकु स्वभावको मानिस भएको सुनाउँदै आँटेका काम पूरा गरेरै छाड्ने दाबी गरिन्।

‘म पहिलादेखि लडाकु हुँ। मेरा परिवारका अरू सदस्य पनि लडाकु स्वभावकै हुनुहुन्छ। हामी डराउँदैनौँ। भनेको पुर्‍याउँछौँ’, उनले भनिन्, ‘अनिलजी (अनिलकुमार सिन्हा) लाई अनुरोध गरेर ल्याएको (मन्त्री बनाएको) हुँ। उहाँजस्तो इमानदार र बुझेको मान्छे हुँदा धेरै काम सहज भएको छ। हेर्दै जानुहोस्, हामीले केके गर्दै छौँ ? हिजो थन्क्याएका फाइल खुलाउँदै छौँ। कति त समातिइसकेका छन्। कतिलाई समात्दै छौँ। यदि भ्रष्टाचार गरेको भेटिए मेरै स्वर्गीय बुवालाई पनि लगेर खोरमा थुन्न तयार छु । त्यो दृढताका साथ हामी अघि बढेका छौँ ।’